Centrala

Udostępnij:

Centrala wywiadu – Zarząd I. MSW, Praga

W stolicy Czechosłowacji mieściła się centrala cywilnego wywiadu tajnej policji StB (Bezpieczeństwa Państwowego), czyli Zarząd I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (od 1968 Federalnego ministerstwa spr. wewn.), W poszczególnych miastach wojewódzkich były delegatury tego zarządu w ramach Zarządów Wojewódzkich StB, które współpracowały z Centralą.

Wywiad był częścią tajnej policji StB (Bezpieczeństwo Państwowe) i jako taki formalnie podlegał szefowi (ministrowi) resortu spraw wewnętrznych. Niemniej główną siłą dowodzącą przez cały czas istnienia StB i tej służby była Komunistyczna Partia Czechosłowacji, to ona wyznaczała kierunki pracy, nadzorowałaplany pracy i przeprowadzała też rekrutację do szeregów wywiadu.

Siedziba Centrali się w ciągu historii kilkakrotnie zmieniała. To samo dotyczy poszczególnych wydziałów tego zarządu.

 

Zarząd Główny Wywiadu (I. zarząd)

Już w 1945 roku w odrodzonej Republice Czechosłowackiej opracowano schemat organizacyjny ministerstwa spraw wewnętrznych, obejmujący zagraniczną służbę wywiadowczą. W maju 1947 roku, zgodnie z dyrektywą KC KPCz, zreorganizowano grupę zagranicznego wywiadu politycznego MSW, która do tego czasu była pozostałością aparatu rządu londyńskiego. Po przewrocie lutowym (1948) czechosłowacki wywiad — od 1953 roku określany na wzór sowiecki jako I. Zarząd Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (później I. Zarząd FMSW, a jeszcze później I. Zarząd SNB) — prowadził przede wszystkim działalność wywiadowczą za granicą na rzecz Czechosłowacji i bloku sowieckiego. Na czele zarządu stał szef, podlegający ministrowi spraw wewnętrznych. Do zadań czechosłowackiego wywiadu należało przede wszystkim pozyskiwanie informacji wywiadowczych (ze źródeł otwartych, siatki agenturalnej lub za pomocą techniki operacyjnej), walka z zagranicznymi służbami wywiadowczymi działającymi przeciwko „obozowi socjalizmu”, a także działania wymierzone w czechosłowacką emigrację i jej organizacje. Jego działalność, zdefiniowana w regulaminach organizacyjnych, polegała również na udaremnianiu planów i zamierzeń krajów kapitalistycznych skierowanych przeciwko ówczesnym krajom bloku sowieckiego, tworzeniu i rozpowszechnianiu materiałów dezinformacyjnych i kompromitujących, ochronie tajemnicy państwowej w zagranicznych rezydenturach i tym podobnych działaniach. Wszelka działalność operacyjna komunistycznego wywiadu została wstrzymana na początku lutego 1990 roku, kiedy to nastąpiło również przemianowanie na Służbę Wywiadowczą FMV.
źródło: https://www.abscr.cz/pruvodce-po-fondech-sbirkach/pruvodce-po-fondech-a-sbirkach-c/pruvodce-po-fondech-a-sbirkach-c1/

Naczelnicy (dyrektorzy) Zarządu I. MSW 1953 – 1989

powstanie Zarządu I (1.10.1953)

płk Jaroslav Miller (1914–1979) Od 1945 r. w KPCz, w latach 1953–1961 szef I. Zarządu MSW, w 1961 r. przeniesiony, a w 1962 r. odwołany i zwolniony ze służby SNB. Przyczyną stała się jego działalność w trakcie procesów politycznych (1949–1953) – stosowanie bezprawnych metod podczas przesłuchań; w 1963 r. pozbawiono go stopnia pułkownika oraz wszystkich odznaczeń.

płk Josef Houska (1924–1997), w okresie 1961–1968 szef I. Zarządu MSW. Podczas sierpniowej inwazji przyłączył się do skrzydła StB, które wspierało okupację. W StB poza I. Zarządem do 1985 r.

ppłk inż. Miloslav Čech „Čada” (1929–1989), szef od 1 sierpnia 1968 r. do sowieckiej inwazji, formalnie odwołany w grudniu 1968 r.

płk Čestmír Podzemný (ur. 1924) Uczestnik antyfaszystowskiego ruchu oporu. Przed przejściem do MSW szef 2. oddziału ZS/GŠ (wywiadu wojskowego). Od grudnia 1968 r. szef I. Zarządu MSW do 31 grudnia 1970 r. Od stycznia 1971 r. przeniesiony z powrotem do MNO.

gen. mjr RSDr. Miloš Hladík (1924–1980) Normalizacyjny szef wywiadu, członek KPCz od 1945 r., absolwent Wyższej Szkoły Politycznej w Moskwie, działał w aparacie KC KPCz; od 1 stycznia 1971 r. przyjęty do służby w SNB na stanowisko szefa I. Zarządu FSZS. Pełnił tę funkcję aż do 20 lutego 1980 r., kiedy nagle zmarł.

płk Ondrej Dovina (ur. 1925) Upoważniony do kierowania wywiadem od 21 lutego 1980 r. do 28 lutego 1981 r. W latach 1966–1969 szef KS StB Koszyce, 1969–1974 szef HS StB SSR.

płk PhDr. Karel Vodrážka, „Budín” (1933–1989); szef od 1 maja 1989 r. do 30 czerwca, kiedy nagle zmarł.

gen. mjr Karel Sochor (1930–?) Do marca 1981 r. pełnił funkcję zastępcy ZS/GŠ MNO ds. rozpoznania agenturalnego, były rezydent ZS/GŠ w Kairze. Na stanowisko szefa przeforsował go gen. mjr Vladimír Hrušecký, wiceminister MSW ČSSR, były szef 47. wydziału I. Zarządu FMV. Na stanowisku do 1989 r.

ppłk PhDr. Vilém Václavek, „Kainar” (ur. 1944), ostatni upoważniony szef wywiadu od 3 lipca 1989 r. do 31 stycznia 1990 r.

Oficerowie wywiadu pracujący w Ameryce Łacińskiej

Do Ameryki Łacińskiej Centrala wywiadu wysyłała swoich etatowych pracowników – szpiegów – wywiadowców, aby wykonywali tam zadania dwojakiego rodzaju. Przede wszystkim oficerowie ci (z I. Zarządu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych) mieli realizować swoje szpiegowskie posłannictwo: zdobywać tajne dokumenty, informacje, różnego rodzaju materiały, prowadzić politykę wpływu — realizować tzw. środki aktywne (operacje aktywne), wyrządzać różne szkody głównemu wrogowi (czyli USA) oraz pomagierom tego przeciwnika — chodziło tu o siły prokapitalistyczne, proamerykańskie, nieprogresywne itp.

W zdecydowanej większości wywiadowcy I. Zarządu posiadali tzw. przykrycie dyplomatyczne, czyli formalnie i faktycznie pełnili funkcje dyplomatyczne w placówce dyplomatycznej Czechosłowacji w danym kraju. Na mocy porozumienia z danym ambasadorem lub posłem mieli mieć zapewnione, że swoje obowiązki służbowe będą wykonywać mniej więcej w pięćdziesięciu procentach, aby mieli czas na swoje główne posłannictwo — pracę szpiegowską. Praktyka bywała różna; niektórzy ambasadorowie nie byli zbyt przychylni temu, że na placówce u nich „pracują” tajniacy — takich aroganckich szefów placówek dyplomatycznych trzeba było dyscyplinować, przeprowadzać z nimi rozmowy itp. Kierownik placówki miał być jedyną osobą spoza StB, która mogła wiedzieć o obecności funkcjonariuszy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych na placówce. I znowu — praktyka była zazwyczaj inna. Pozostali pracownicy placówki często i łatwo zauważali, że niektórzy ich koledzy pracują mniej, że mają — w przeciwieństwie do nich — łatwy dostęp do służbowych pojazdów, pewnych przywilejów itp.

Natomiast funkcjonariusze StB często skarżyli się na to, że są przeciążeni pracą ponad swoje siły — oficjalne obowiązki, których nie mogli całkowicie zaniedbać, ponieważ stanowiły przykrycie dla ich prawdziwego i pierwszorzędnego posłannictwa, nadmiernie ich obciążały, podczas gdy sama działalność szpiegowska przebiegała zazwyczaj w stosunkowo dużym napięciu nerwowym i pod presją czasu. Z drugiej strony zarabiali znacznie więcej niż ich nieszpiegowscy koledzy. Obiektywnie rzecz biorąc, ich praca jednak nie była prosta. Często odbijało się to na ich zdrowiu — psychicznym i fizycznym.

Będę tu stopniowo publikował kryptonimy i prawdziwe nazwiska konkretnych wywiadowców, którzy zostali wysłani przez czechosłowacki wywiad cywilny do Ameryki Łacińskiej. Ich kryptonimy są istotne, ponieważ wszelki przepływ informacji w ramach wewnętrznego obiegu StB wymagał tej formy — w dokumentacji wytworzonej przez wywiad niezwykle rzadko spotykamy się z ich prawdziwymi nazwiskami. W swoim otoczeniu za granicą lub w placówce legalizacyjnej (zanim taki dyplomata został wysłany za granicę, spędzał kilka miesięcy w instytucji, która formalnie go wysyłała — było to zazwyczaj Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ministerstwo Handlu Zagranicznego, ČTK  – cyzli agencja prasopwa – i podobne instytucje) występowali oczywiście pod prawdziwymi nazwiskami, jednak przyzwyczajali się do używania swoich kryptonimów.

kryptonim prawdziwa tożsamość rezydentura okres uwagi
 „Kosina” Jiří Kváč Meksyk 1952 – 1955 nie sprawdził się
 „Treml”  Jiří Kadlec Brazylia 1952 – 1955  
 „Dominik”  Eduard Fuchs Argentyna 1952 – 1956  

 

 

Udostępnij:

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *