Chile – agenci i inni

Chile – agenci i inni

DS – Kontakt poufny (kontakt operacyjny), kategoria agenturalna

KR – teczka rozpracowania kontrwywiadu

TS – Tajny współpracownik (agent) pracujący dla kontrwywiadu StB (II. Departamentu)

AT – typ agenturalny (w rozpracowaniu), kategoria stosowana po reformie wywiadu w latach 70.

 

	Nr rej.	kryptonim	Imię i nazwisko
	43687	Adam, Tetan	James Holger Blair	KGB
DS	44873	Talio	Augusto Olivares	DGI?
DS	44874	Tufi	Alberto Gamboa
DS	45108	Trevi	Roberto Otaegui
DS	45125	Tamtam	Leopoldo Duran
	45549	Byk	Muñoz Guillermo Buratovic
	45557	Mramor	Vladimir Marinkovic
DS	45650	Veronika	Carlos Naudon
	45682	Mix	Victor Moreira
DS	45751	Atol	Francisco Llona Allende
DS	45822	Nazar	Daniel Estay Ramirez
DS	45994	Uli	Guera Urquiza
	46363	Gol	Daniel Villablanca
	46534	Neklan	A. Alvarez
	47045	Vastok	Jaime Vargas
DS	11746	Žuk	Jader de Andrade
	KR-681131 MV	↓	Araya Enrique Martini
	TS-635778 MV		Juan  Stein (17.11.1926)
	KR-594551 MV		Luis Quinteros-Yáñez (3.10.1924)
	TS-733598_MV		Juan Vilohes Espinoza, (9.12.1951)
	KR-626364	Rotava	Juan Esteban Garcia Romero (1914-1985)
typ	11746	Toro	Walter Ader Hausman	nie był agentem
typ	11790	Lak	Sergio Labarca	OPA
AT	10113	Toro ↓	Carlos Parra	w rozprac.
	10002/307	Rand	Hugo Hernandez (19.3.1925)	rozpr.
Agent „Adam” w czasie swej pracy na chilijskiej ambasadzie w Moskwie był prowadzony przez KGB. Agent „Talio” na pewno współpracował z wywiadem kubańskim, tylko niewiadomo, jaką formę ta współpraca przybrała.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Luis Quinteros-Yáñez (1924–2017), chilenischer Politiker und Jurist

I inni…

To znaczy osoby będące w rozpracowaniu lub w ścisłym kontakcie z wywiadem czechosłowackim, ale nie doprowadzone do współpracy agenturalnej.

 

Ciekawą postacią jest Enrique Martini Araya (1931 – 2022), jest to najwyraźniej ta sama osoba, która przez niemal cały okres pracz legalnej rezydentury wywiadu StB w Santiago de Chile była jednym z najskuteczniejszych informatorów.
Martini ze względu na przynależność do Komunistycznej Partii Chile nie mógł zostać zwerbowany w charakterze agenta (istniał zakaz werbowania członków tej partii za granicą), jednakże czechosłowaccy szpiedzy stale i konsekwentnie wykorzystywali z nim kontakty w celu uzyskania ważnych informacji o życiu politycznym w Chile, o różnych osobach – tolerowała to centrala w Pradze.
Nagrodą za świadczone usługi była posada stałego korespondenta ČTK w Chile, co zapewniło mu bezpieczeństwo finansowe. Warto jednak również zauważyć, że tę oficjalną funkcję w Chile pełnił nawet po zamachu stanu w 1973 r. Do emigracji do Czechosłowacji w 1976 r. nie miał większych problemów w reżimie Pinocheta, co zdziwiło czechosłowacki kontrwywiad, który w związku z jego emigracją do Czechosłowacji wprowadził na jego temat teczkę obserwacyjną z sygnaturą KR-681131. Obserwacja II. Departamentu SNB nie przedstawiła jednak żadnych konkretnych ustaleń potwierdzających podejrzenia, że ​​Martini w jakiś sposób współpracował z reżimem Pinocheta. Wręcz przeciwnie – w teczce stwierdzono, że cieszył się całkowitym zaufaniem kierownictwa Komunistycznej Partii Chile.

Martini był ważnym członkiem MON (Międzynarodowej Organizacji Dziennikarzy), być może można tu znaleźć pewien trop. MON według wypowiedzi niektórych hisotrików (np. Pawlikowicz, Leszek: Gry wywiadów – Aparat centralny 1. Zarządu Głównego KGB jako instrument realizacji globalnej strategii Kremla 1954-1991. Warszawa 2013. Na s. 228 i 229 znajduje się tabela zawierająca wykaz organizacji przykrywkowych wykorzystywanych przez wydział dezinformacji wywiadu KGB w celach promocyjnych, na liście znajdują się: Światowa Federacja Związków Zawodowych, która od 1956 r. miała swoją siedzibę w Pradze;
Międzynarodowy Związek Studentów, Praga; Międzynarodowe Stowarzyszenie Prawników Demokratycznych, Bruksela; Międzynarodowa Organizacja Dziennikarzy, Praga; Chrześcijańska Konferencja Pokojowa, Praga; i inne organizacje międzynarodowe.) jako organizacja niewątpliwie służyła KGB i znajdowała się pod kontrolą sowieckiego wywiadu.

Zatem na pewno nie był to agent (formalnie rzecz biorąc), ale jego znaczenie dla rezydentury w Chile było nieocenione. Był niewątpliwie ważnym informatorem, który znacznie ułatwił pracę funkcjonariuszom wywiadu czechosłowackiego – jako cenne źródło wiedzy przekazywano go innym oficerom wywiadu, którzy przyjeżdżali do pracy w Santiago de Chile.

Martini zmarł w 2022 roku w wieku 91 lat, rzekomo na covid.

 

Carlos Parra

Ciekawy przypadek Chilijczyka, którego StB rozpracowywała w Wielkiej Brytanii. Urodzony 25 listopada 1942 r. w Concepción (Chile). W krótkiej adnotacji, która znajduje się na początku każdej podteczki w teczkach objektowych(a w tym przypadku chodzi o tteczkę objektową o nr rej. 10113 – Brytyjskie władze centralne) podano: „Chilski emigrant, członek komitetu SI (Międzynarodówki Socjalistycznej). Przekazał kilka interesujących informacji. W wyniku weryfikacji u przyjaciół ustalono, że jest członkiem Komunistycznej Partii Chile i znajduje się w kręgu zainteresowań organów PLR i NRD. Na prośbę NRD kontakt z tym typem został przerwany, a ustalenia przekazano niemieckim przyjaciołom”.

 

W spisie nazwisk tego tomu, liczącego 100 stron, uwagę zwracają takie osobistości jak Neil Kinnock czy Olof Palme. Wynika to z faktu, że C. Parra był członkiem chilijskiej Partii Radykalnej (Partido Radical) i to dzięki jego staraniom partia ta uzyskała status obserwatora w Międzynarodówce Socjalistycznej. Kontakty Chilijczyka (ówczesnego studenta) z funkcjonariuszami wywiadu trwały od 1975 r. do marca 1977 r. Wywiad liczył na pozyskanie go do współpracy, ponieważ wysoko oceniał jego możliwości wywiadowcze. Podczas spotkań przekazywał głównie informacje dotyczące SI. W 1976 roku był na tyle otwarty i przychylny wobec swojego kontaktu z rezydenturą czechosłowackiego wywiadu w Londynie, że rozważania o jego zwerbowaniu nabrały całkiem konkretnych kształtów. Jego możliwości wywiadowcze obejmowały bowiem również posłów z Partii Pracy oraz inne interesujące osoby z lewicowego spektrum politycznego Wielkiej Brytanii. StB doprecyzowała swoje informacje na jego temat, dlatego najpierw poprawiono błędnie podaną datę jego przyjazdu do Wielkiej Brytanii (po zamachu stanu w Chile) na rok 1970. Carlos Parra twierdził przed StB, że swoją działalność na rzecz Partii Radykalnej musi prowadzić konspiracyjnie, z obawy przed chilskimi agentami reżimu wojskowego, że w ten sposób podróżował również do Polski, co miało związek z poszukiwaniem środków finansowych dla Partii Radykalnej. Partia ta została zakazana przez Pinocheta w Chile, a według słów Carlosa jej centralą na emigracji była siedziba w Caracas. Jednym z jego zadań było pomóc w zdobyciu potrzebnych 220 000 dolarów na działalność partii, czemu miało służyć również przedsiębiorstwo w Genewie zajmujące się eksportem cementu; zyski miały finansować partię. Chciał omówić tę sprawę w Pradze, gdzie StB chciała go zaprosić.

Kontakty rezydatury z Parrą rozwijały się obiecująco; udało się nawet sprowadzić go do Pragi, gdzie wywiad miał większe możliwości przeprowadzenia dokładnej oceny wywiadowczej. Do Czechosłowacji przybył 14 grudnia 1976 r. Cały pobyt opłaciła mu StB, która zapewniła mu również atrakcyjny program (w tym zwiedzanie Zamku Praskiego oraz sklepów ze szkłem). Podczas krótkiego pobytu w Czechosłowacji nie omieszkał wspomnieć o trudnej sytuacji finansowej swojej partii, a także o firmie eksportującej cement; z kontekstu wynikało, że dla Partido Radical jest to swego rodzaju pralnia pieniędzy, czyli firma potajemnie finansująca tę partię. W Pradze obiecał, że nadal będzie dostarczał materiały o SI i inne informacje swojemu czechosłowackiemu przyjacielowi w Londynie; miał na myśli funkcjonariusza StB, o którym nie musiał wiedzieć, że pracuje dla wywiadu, ale prawdopodobnie nie mógł tego nie zauważyć.

Po tym dwudniowym spotkaniu w Pradze StB miała jasność – w potencjalnym rekrucie dostrzegła ze strony Chilijczyka dwa motywy – ideologiczny i finansowy. Ten drugi był z punktu widzenia StB bardzo istotny; zauważono, że podczas pobytu chętnie pozwalał, by za niego  wszystko płacono, i nie dał nawet do zrozumienia, że chciałby to jakoś zrekompensować. Wniosek był jednoznaczny: „PARRA jest odpowiednim typem do pozyskania do współpracy z czechosłowackim wywiadem. Jest bardzo inteligentny, bystry, ma bardzo dobrą orientację w głównych kwestiach politycznych”. W każdym razie w dalszych kontaktach należało przejść na pełną konspirację, czyli nakazano wykluczyć z komunikacji między nim a organem kierującym rozmowy telefoniczne, listy oraz wizyty w placówce dyplomatycznej w Londynie.

Ponieważ wywiad dowiedział się od Parry, że odwiedził NRD, PRL i Czechosłowację, zwrócił się do przyjaciół z prośbą o przekazanie informacji na jego temat. Miało to miejsce w styczniu 1977 roku i była to rutynowa weryfikacja. Podczas styczniowych spotkań z funkcjonariuszem StB (w tym czasie Carlos musiał już wiedzieć, o kogo chodzi) ponownie poruszył kwestię cementu, a nawet sprecyzował, że interesuje go handel dot. co najmniej 10 000 ton surowca bss=12/1958 portland szary lub podobny. Zwróćmy uwagę, że w tamtym czasie, po opublikowaniu Karty 77, dość poważną kwestią była tzw. „podżegająca kampania” przeciwko Czechosłowacji w związku z łamaniem podstawowych praw człowieka. Kontakt wywiadowczy „Toro” (takie kryptonim nadała Parrowi) miał zadbać o to, by na posiedzeniu IS temat ten nie zagłuszył kwestii łamania praw człowieka w Chile.

Spotkania przebiegały bez zakłóceń aż do marca 1977 roku, jednak w tym miesiącu (na przełomie marca i kwietnia) nadeszły odpowiedzi od zaprzyjaźnionych służb, które znacząco wpłynęły na tę obiecująco rozwijającą się sprawę londyńskiej rezydentury StB. Polska SB napisała odpowiedź, w której wyjaśniła, że wspomniany obywatel Chile jest przedmiotem jej zainteresowania, ponieważ z ich ustaleń wynika, że „prowadzi działalność skierowaną przeciwko krajom socjalistycznym”. Było to sprzeczne z ustaleniami StB.

Znacznie poważniejsza odpowiedź nadeszła jednak z Berlina Wschodniego (1.04.77) – STASI twierdziła bowiem, że Parra jest członkiem Komunistycznej Partii Chile. Dla czechosłowackiego wywiadu, który uwierzył w tę informację, oznaczało to koniec  – wstrzymanie działań wywiadowczych wobec Parry. Nadal obowiązywał zakaz werbowania członków partii komunistycznych.

 

W czerwcu tego samego roku Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego NRD doprecyzowało swoje stanowisko wobec Carlosa Perro. Stwierdziło, że go rozpracopwują i w związku z tym zwróciło się z prośbą, „aby organy Czechosłowacji zaprzestały dalszego rozpracowania operacyjnego wobec tego obywatela”. StB spełniła prośbę towarzyszy ze STASI – przekazała swoje ustalenia i przerwała współpracę z Chilczykiem.

Można przypuszczać, że towarzysze z NRD mogli spokojnie doprowadzić sprawę do pomyślnego zwerbowania chilskiego przedstawiciela w Międzynarodówce Socjalistycznej. To oczywiście hipoteza, ale bardzo prawdopodobna. Jego rzekome członkostwo w partii komunistycznej postrzegałbym raczej jako prowokację ze strony NRD, która miała skłonić StB do zaprzestania pracy z tym człowiekiem, bez konieczności ujawniania przez wywiad NRD swoich prawdziwych zamiarów. Nie udało się.

Dzięki uprzejmności polskiego historyka Witolda Bagieńskiego wiemy, iż Carlos Parra był w rzeczywistości w zainteresowaniu Departamentu I MSW PRL, w katalogu IPN istnieje zapis dot. Carlosa Parry. Był on – jak napisał mi pan Witold – „w zainteresowaniu wywiadu, a konkretnie Wydziału III (Kontrwywiadu Zagranicznego) Departamentu I MSW. Założono na niego Segregator Materiałów Wstępnych, czyli teczkę najniższej kategorii. Z uwagi na to, że nie ma jej w katalogu należy uznać, że ją zniszczono.” To oznacza, że „Toro” miał w Londynie kontakt z ambasadą PRL i odpowiedź SB wystosowana w marcu 77. r. do StB była w swej istocie prawdziwa.

 

• Tekst o emigracji chilijskiej w Wielkiej Brytanii: https://tribunemag.co.uk/2023/09/refugees-from-fascism-the-story-of-chiles-exiles-in-britain-chile?utm_source=chatgpt.com

 

• Niepełna lista  teczek prowadzonych przez kontrwywiad (Departament II. MSW Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej) na osoby mające związek z Chile, chodzi o obwateli Chile, ale także Czechosłowacji lub innych państ.

Wyjaśnienie:

KR przed sygnaturą – teczka operacyjnego rozpracowania, obserwacyjna, chodzi więc o teczkę prowadzoną na kogoś, kto nie był agentem, ale był w zainteresowaniu służb (np. z powodu podejrzenia o szpiegostwo itp.)

TS przed sygnaturą – to znaczy tajny współpracownik

KR-570080 MV Leyens-Kochman, Herman (25.7.1933) 138
KR-681131 MV Martini, Aray Enrique (4.10.1931)
KR-818642 MV Cordova, José; Luis (6.5.1945)
KR-809908 MV Meza; Marguez, Patricio A. (5.9.1954)
KR-807031 MV Nuněz, Henriques; Sergio; Fernando (5.5.1931)
KR-779875 MV Barahona, Luis; Hernán (27.4.1943)
KR-781419 MV Sanchez; Espinoza, Jorge; Raul (3.4.1945)
KR-724397 MV Pinochet; Ruiz; Tagle, Raul; Alejandro (25.12.1951)
KR-734031 MV Morales; Peterson, Reynaldo (6.3.1927)
KR-594551 MV Quinteros, Yanez; Luis (3.10.1924)
KR-631853 MV Verdugo, Niera; Sergio (21.6.1936)
KR-690031 MV Vilalobos, Sepulveva Juan Manuel (26.3.1947)
KR-600920 MV Geiger; Garay, Ronald (24.6.1937)
KR-646820 MV Kraus-Poper, Otto (26.4.1916)
KR-632820 MV Hurtado; Araya, Luis (19.6.1928)
KR-598628 MV Habelt, Walter (12.1.1916)
KR-626364 MV Garcia; Romero, Juan; Esteban (8.8.1920)
KR-595328 MV Del Campo Santiago, Eduards (9.2.1943)
KR-651597 MV Rauschová, Jaroslava (10.10.1947)
KR-611719 MV Carvajal Tamayo, Alejandro (28.9.1941)
KR-620864 MV Del Pulgar, Barrueto; Jorge (23.1.1934)
KR-758853 MV Witker-Barra, Ivan; Leon (1.2.1957)
KR-663908 MV Mikeš, Milan (7.8.1938)
KR-707275 MV Němeček, Tomáš (15.11.1941)
KR-629108 MV Schnake-ová; Schnake; Silva, Marina (4.10.1927)
KR-637731 MV Vrbenský, Zdeněk (15.3.1945)
KR-756919 MV Řípa, Boris (29.11.1932)
KR-816486 MV Lachman, Otakar (28.2.1957)
KR-687786 MV Machain, Evžen (6.2.1926)
KR-610308 MV Trelles, Danilo; Fernandes (15.9.1916)
KR-686219 MV Bolin, Goran (7.5.1931)
KR-681142 MV Cordoba, Valenzuela José Louis (6.5.1945)
KR-662797 MV Limburský, Karel (17.7.1920)
KR-606542 MV Concha, Silva; Mario (22.10.1924)
KR-658564 MV Nováková, Dagmar (17.6.1932)
KR-807486 MV Onderka, Josef (19.12.1935)
KR-11352 VKR Hostaša, Zdeněk (15.06.1935)
KR-645920 MV Schmidtke, Gizela (1.1.1953)
KR-738708 MV Tuzarová, Marie (30.1.1916)
KR-677531 MV Ditrich, Karel (30.3.1935)
KR-671964 MV Bouší, Jaroslav (18.1.1927)
KR-761853 MV Staša, Michal (18.7.1949)
KR-639031 MV Jubb, William (6.2.1941)
KR-757831 MV Laugier, Jacques; Francois; Gerard (16.10.1949)
KR-701064 MV Fernandez de Cordova, Gonzalo (24.2.1924)
KR-849375 MV Šrédl, Daniel (20.5.1970)
KR-781153 MV Oktábec, Jaroslav (30.12.1935)

TS-635778 MV Stein, Juan (17.11.1926)
TS-718547 MV Havlíček, Miloslav (25.1.1929)
TS-685774 MV Hlaváček, Josef (21.9.1930)
TS-634694 MV Nebeská, Drahomíra (11.2.1932)
TS-678449 MV Maturanová, Věra (14.12.1946)
TS-733598 MV Vilohes; Espinoza, Juan (9.12.1951)
TS-695349 MV Jirková, Žofie (14.4.1933)
TS-731496 MV Kabát, Josef (12.5.1929)
TS-794592 MV Mertlík, Josef (23.10.1942)
TS-707445 MV Vopálenský, Miloslav (11.1.1931)
TS-811029 MV Dauster; de Silva, Jorio (19.11.1937)
TS-601767 MV Poláčková, Kateřina (26.8.1935)
TS-768054 MV Kropáčková; Nováková, Jana (17.3.1949)
TS-644549 MV Vladyka, Jiří (8.4.1920)
TS-781218 MV Třeštíková, Irena (16.2.1926)
TS-760225 MV Hochmann, Jaime (22.9.1915)
TS-683305 MV Westermaier, Friedrich (6.4.1940)
TS-721187 MV Vepřek, Čestmír (15.5.1926)